Astudiaeth WIHSC yn dangos gwahaniaethau yng nghyflog ac amodau gweithwyr gofal cymdeithasol

Mae Sefydliad Iechyd a Gofal Cymdeithasol Cymru (WIHSC) wedi cyhoeddi adroddiad ar y gwahaniaethau yn nhelerau ac amodau cyflogaeth y gweithlu gofal cymdeithasol.

Mae WIHSC, sy’n gweithio o Brifysgol De Cymru (PDC), wedi cwblhau - 'Adolygiad o dystiolaeth o amrywiad o ran telerau ac amodau contractaucyflogaeth gofal cymdeithasol yng Nghymru' - a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru.

Wedi'i gynnal cyn pandemig Covid-19, roedd yr adolygiad yn ystyried a oes unrhyw wahaniaethau mewn cyflog ac amodau ymhlith y gweithlu gofal cymdeithasol yng Nghymru, ac yn asesu i ba raddau y gallai hyn fod wedi dylanwadu ar recriwtio a chadw gweithwyr gofal cymdeithasol.

Gan ganolbwyntio'n bennaf ar y gwahaniaethau o ran telerau ac amodau staff gofal a chymorth rheng flaen sy'n gweithio i naill ai awdurdodau lleol (ALl) neu'r sector annibynnol, roedd yr adolygiad hefyd yn cynnwys gweithwyr cymorth gofal iechyd sy’n ymgymryd â rolau tebyg yn y GIG a sampl fach o weithwyr trydydd sector. 

Mae canfyddiadau allweddol yr adroddiad yn dangos bod tystiolaeth o amrywiad mewn cyflog ac amodau o fewn a rhwng pob un o'r sectorau gofal cymdeithasol, a rhyngddyn nhw a'r GIG.

Mae'r gyfradd isafswm sylfaenol canolrifol fesul awr a delir i weithwyr gofal cymdeithasol a gyflogir o fewn ALlau yng Nghymru yn fwy na'r cyflog byw gwirioneddol (£9.30 yr awr).  

Ar gyfer gweithwyr gofal cymdeithasol a gyflogir yn y sector annibynnol, mae'r gyfradd rywbeth yn debyg i'r cyflog byw cenedlaethol (£8.21 yr awr). 

Mae cyfradd cyflog sylfaenol canolrifol fesul awr ar gyfer gweithwyr cymorth y GIG tua chanol ffordd rhwng cyfraddau'r sectorau eraill hyn.  Fodd bynnag, mae gwahanol daliadau chwyddo i gyflogau sylfaenol yn effeithio ar y gydnabyddiaeth wirioneddol y mae staff yn ei chael.

Prin yw'r dystiolaeth o amrywiad o ran cyfran y gweithwyr gofal a gyflogir ar gontractau oriau gwaith heb warant – contractau dim oriau – ymhlith cyflogwyr y sectorau.

Mae tystiolaeth o amrywiadau o ran taliadau chwyddo cyflogau sylfaenol ymhlith ac o fewn y gwahanol sectorau gofal cymdeithasol ac mae cyflog sylfaenol yn cael ei wella gan fwy o ffactorau yn y GIG ac ALlau. 

Mae trosiant uchel a chyfraddau swyddi gwag yn effeithio ar y gweithlu gofal cymdeithasol.  

Mae'r ffactorau sy'n effeithio ar recriwtio a chadw staff yn cynnwys: 

  • Nododd pob cyflogwr gofal cymdeithasol fod 'cyflog' yn rheswm dros anawsterau recriwtio a chadw staff.  Fodd bynnag, nid oedd cyflogau yn fater a nodwyd yn un sy'n peri anawsterau recriwtio a chadw staff gan y GIG. 
  • Statws isel gofal cymdeithasol fel gyrfa sy’n cael ei gwerthfawrogi (yn enwedig o’i chymharu â rolau tebyg yn y GIG, y teimlwyd bod iddyn nhw statws uwch).
  • Swyddi y tu allan i'r sector gofal cymdeithasol (e.e. manwerthu).
  • Oriau gwaith a phatrymau sifftiau.

Mae'r canfyddiadau'n tynnu sylw at y ffaith bod ffactorau cyson eraill, yn ogystal â thâl ac amodau, yn dylanwadu ar recriwtio a chadw staff yn y gweithlu gofal cymdeithasol, gan gynnwys: 

  • Gwerthoedd a chymhellion staff.
  • Pwysigrwydd bod yn 'gyflogwr da' – staff yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi, eu cefnogi a'u cynnwys.
  • Boddhad swydd, gan gynnwys y berthynas rhwng staff gofal cymdeithasol â'r rhai maen nhw’n gofalu amdanyn nhw, a gwybod eu bod yn gwneud gwahaniaeth ac yn cael effaith gadarnhaol. 
  • Staff yn teimlo'n rhan o dîm ac yn cyfathrebu'n agored â goruchwylwyr a rheolwyr.

Gweithiodd WIHSC mewn partneriaeth â Data Cymru i ddatblygu a rheoli arolwg cyflogwyr ar-lein i Gymru gyfan. 

Roedd y dulliau hefyd yn cynnwys adolygiad llenyddiaeth, a chyfweliadau a grwpiau ffocws gyda'r gweithlu a rheolwyr/darparwyr gofal.  

Cefnogwyd yr ymchwil gan nifer o randdeiliaid allweddol a weithredodd fel grŵp cyfeirio ar gyfer y project. Roedd rhanddeiliaid yn cynnwys Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC), Fforwm Gofal Cymru, Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (CGGC), Gofal Cymdeithasol Cymru, ADSS Cymru, UNSAIN Cymru, Addysg a Gwella Iechyd Cymru, Cydffederasiwn GIG Cymru, Uwch Reolwyr Adnoddau Dynol ALl, Uwch Weithlu a Rheoli Datblygu Sefydliadol y GIG; a Grŵp Cyfeirio Arbenigol sefydlog (ERG) WIHSC.